Alzheimer is een ziekte die het geheugen langzaam wegneemt. Miljoenen mensen wereldwijd leven met deze aandoening, en nog veel meer mensen zien het bij iemand die ze liefhebben. In België raakte de ziekte breed bekend toen zanger Will Tura openbaar maakte dat hij ermee leeft en daardoor moest stoppen met optreden. Dat nieuws raakte veel mensen, omdat het liet zien hoe de ziekte niemand spaart. Toch weten veel mensen weinig over wat er precies gebeurt in het brein, hoe de ziekte verloopt en wat je eraan kunt doen.
Wat er in het brein verandert bij dementie
Bij deze hersenziekte stapelen twee soorten schadelijke eiwitten zich op in de hersenen: amyloïd en tau. Die eiwitten vormen klonters en strengen die de verbindingen tussen hersencellen beschadigen. Na verloop van tijd sterven hersencellen af en krimpt het brein zichtbaar. Dat begint vaak in het gebied dat verantwoordelijk is voor het opslaan van nieuwe herinneringen, de hippocampus. Daarna verspreidt de schade zich naar andere delen van de hersenen. Het gevolg is dat iemand steeds meer moeite krijgt met dagelijkse taken, taal, oriëntatie en uiteindelijk ook met bewegen en slikken. Het is een onomkeerbaar proces, maar de snelheid verschilt per persoon.
De eerste tekenen die mensen vaak missen
Vergeetachtigheid hoort bij het gewone ouder worden, en dat maakt het lastig om vroege signalen te herkennen. Toch zijn er verschillen. Iemand die een sleutel kwijt is, heeft gewoon een drukke dag. Iemand die een sleutel niet meer herkent, ervaart iets anders. Andere vroege tekenen zijn moeite hebben met plannen, verwarring over data of plaatsen, en vaker dezelfde vragen stellen zonder te beseffen dat het al eerder gevraagd werd. Ook stemmingswisselingen en teruggetrokken gedrag kunnen vroege signalen zijn. Huisartsen gebruiken geheugentests en hersenscans om te beoordelen of er sprake is van een beginnende geheugenziekte. Hoe eerder een diagnose gesteld wordt, hoe beter iemand zich kan voorbereiden op wat komen gaat.
Hoe de ziekte het dagelijks leven beïnvloedt
Voor de persoon zelf verandert het leven stap voor stap. In het begin zijn er kleine vergissingen en lichte verwarring. Later kan iemand verdwalen in de eigen buurt, dierbaren niet meer herkennen of ’s nachts wakker worden met het gevoel dat het ergens anders is. Dat verlies van zichzelf is voor velen het zwaarste deel. Voor familie en mantelzorgers is de impact ook groot. Zij zien een geliefde veranderen, soms in iemand die ze bijna niet meer herkennen. De zorg vraagt veel tijd, geduld en emotionele kracht. Veel mantelzorgers raken overbelast, zeker als ze er alleen voor staan. Goede begeleiding en professionele ondersteuning zijn daarom erg waardevol, zowel voor de patiënt als voor de mensen om hem of haar heen.
Behandeling en onderzoek naar dementie
Er is op dit moment geen middel dat deze hersenaandoening geneest. Wel zijn er medicijnen die de symptomen tijdelijk kunnen verminderen of de achteruitgang iets vertragen. Cholinesteraseremmers zijn de meest gebruikte middelen bij de lichtere vormen van de ziekte. Ze zorgen ervoor dat bepaalde signaalstoffen in de hersenen langer beschikbaar blijven. Daarnaast loopt wereldwijd veel onderzoek naar nieuwe behandelingen. In de Verenigde Staten zijn recent medicijnen goedgekeurd die gericht zijn op het verwijderen van amyloïdklonters uit de hersenen. De resultaten zijn veelbelovend, maar ook voorzichtig. Naast medicijnen helpen ook beweging, sociale activiteiten en een gezonde leefstijl om de kwaliteit van leven zo lang mogelijk hoog te houden. De wetenschap staat niet stil, en er is hoop dat toekomstige behandelingen meer kunnen bieden dan nu het geval is.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen alzheimer en dementie?
Dementie is de overkoepelende term voor een groep hersenziekten die het geheugen en het denkvermogen aantasten. Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Ongeveer zeventig procent van alle dementiegevallen is van het type alzheimer. Andere vormen zijn vasculaire dementie en lewylichaamsdementie.
Op welke leeftijd begint alzheimer gewoonlijk?
De meeste mensen die deze ziekte krijgen, zijn ouder dan 65 jaar. Toch bestaat er ook een zeldzamere vroege vorm die al voor het zestigste levensjaar kan beginnen. Het risico neemt toe met de leeftijd: boven de tachtig heeft ongeveer één op de drie mensen een vorm van dementie.
Is alzheimer erfelijk?
In de meeste gevallen speelt erfelijkheid een beperkte rol. Er zijn wel bepaalde genvarianten, zoals het APOE4-gen, die het risico verhogen. Bij een kleine groep mensen is er sprake van een sterk erfelijke vorm, maar dat is zeldzaam. Leefstijl en omgevingsfactoren spelen ook een grote rol bij het risico op de ziekte.
Kan je alzheimer voorkomen?
Een garantie bestaat er niet, maar je kunt het risico wel verlagen. Regelmatig bewegen, voldoende slapen, weinig alcohol drinken, niet roken en sociaal actief blijven helpen allemaal om de hersenen gezond te houden. Ook het goed behandelen van hoge bloeddruk en diabetes draagt bij aan een lager risico op geheugenproblemen op latere leeftijd.
Geef een reactie